امریکا منتظر پاسخ رسمی پاکستان

ریکس تیلرسن، وزیر خارجهی ایالات متحده به تازهگی گفته است که اگر پاکستان همکاری کند یا نکند، امریکا مصمم است که استراتژی جنوب آسیای کاخ سفید را تطبیق کند. وزیر خارجهی امریکا سفر مهمی به منطقه داشت. او در افغانستان، پاکستان و هند، با رهبران سیاسی و نظامی این کشورها ملاقات کرد. مهمترین پایتختی که تیلرسن از آن دیدار کرد، اسلامآباد بود. او در آنجا با جنرالهای پاکستانی و رهبران سیاسی آن کشور دیدار کرد و پیام ایالات متحده را به آنان رساند. موضع اعلامی پاکستان این است که اسلامآباد نمیخواهد به نیابت از امریکا، با گروههایی که امریکا آنان را دشمن میپندارد، بجنگد. معنای این حرف این است که ارتش پاکستان رهبران شبکهی حقانی را اخراج نمیکند. سازمان ملل متحد شبکهی حقانی را یک گروه تروریستی میداند.
امریکاییها اما منتظر جواب رسمی پاکستان هستند. به نظر میرسد که امریکاییها پاسخهای رسانهای و علنی پاکستانیها را جدی نگرفتند. امریکاییها حتماً منتظر اند که پاکستانیها از مجاری دیپلوماتیک و رسمی به واشنگتن پاسخ بدهند. وزیر خارجهی پاکستان قبل از نشست مطبوعاتی وزیر خارجهی امریکا، در سنای کشورش حضور یافت و اعلام کرد که رهبری سیاسی و نظامی پاکستان به امریکا پاسخ قاطع داده است و نمیخواهد که به خواستهای «غیرواقعی» و «غیرعادلانه» آن کشور عمل کند.
وزیر خارجهی پاکستان، در سنای آن کشور به تلویح گفت اسلامآباد قبلاً فهرستهایی را به افغانستان داده است و اول باید به آن فهرستها ترتیب اثر داده شود. وزیر خارجهی پاکستان میخواست بگوید که امریکا و افغانستان باید ابتدا دشمنان پاکستان را بکَشند و بعد، از اسلامآباد توقع کنند که دشمنان آنان را اخراج کند.
اما به نظر میرسد که در پشت پرده، حرفهای مهمی بین پاکستان و امریکا مطرح شده است، به همین دلیل است که امریکا، منتظر جواب رسمی پاکستان است. وزیر خارجهی امریکا در یک نشست خبری در ژنو گفت که او نه به پاکستانیها سخنرانی کرد و نه به آنان دستور داد، بلکه رک و راست خواستهای کاخ سفید را مطرح کرد. وزیر خارجهی امریکا همچنان گفت که کشورش حاضر است به پاکستان کمک کند تا مشکل این کشور با هند حل شود. اگر این موضوع را با قتل عمرخالد خراسانی در کنار هم قرار دهیم به این نتیجه میرسیم که ایالات متحده، در بدل همکاری امتیازهایی هم در نظر گرفته است.
امریکاییها حتماً منتظر هستند که پاکستانیها به بستهی پیشنهادی آنان پاسخ رسمی بدهند. پاکستانیها در گذشته هم در ملای عام با برخی از خواستهای امریکاییها مخالفت میکردند و در خفا با آنان همکاری. یکی از این موارد حملهی هواپیماهای بیسرنشین به مناطق قبیلهنشین بود. از امکان به دور نیست که پاکستان روی شبکهی تروریستی حقانی با امریکا معامله کند. پاکستان از این نوع معاملهها در گذشته هم کرده است.
اما یک احتمال دیگر هم این هست که ارتش پاکستان همکاری نکند. ارتش پاکستان یک سازمان ایدیولوژیک است. ایدیولوژی سازمانی ارتش پاکستان، تفاوتی با افکار طالبانی ندارد. گروههای جهادیست مسلح بخشی از قدرت ملی و ابزار امنیتی پاکستان شناخته میشود. بنا بر این بعید نیست که ارتش پاکستان به امریکاییها جواب رد بدهد.
برخی از جنرالهای پاکستانی فکر میکنند که امریکا، اهرم فشار جدی در اختیار ندارد تا آن را علیه پاکستان استعمال کند. اما واقعیت این است امریکا ابزار فشارهای نیرومند دارد. امریکا میتواند تمام کمک مالی به پاکستان را متوقف کند. امریکا سازمانهایی مثل بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول و سازمان تجارت جهانی را کنترول میکند. پاکستان با این سازمانها روابط دارد و وام میگیرد. امریکا قادر است که از نفوذش بر این سازمانها کار بگیرد و روابطشان را با پاکستان قطع کند. امریکا میتواند یکی از سازمانهای دولت پاکستان را درج فهرست حامیان ترور کند. پاکستان به کمکهای نظامی امریکا وابسته است. دسترسی به سیستم نظامی امریکا، به پاکستان توان این را میداد که نوعی توازن قدرت نظامی با هند ایجاد کند. اگر دیگر دسترسی به این سیستم را از دست بدهد، زیان میکند
رییس جمهور امریکا با در نظر داشت همین مسایل در ماه آگست گفت که پاکستان در صورت دوام میزبانی از گروههای تروریستی، خیلی چیزها را از دست میدهد. مهمترین اهرم فشار پاکستان راه زمینی و هوایی این کشور است. در حال حاضر ناتو و امریکا از حریم فضایی و راه زمینی پاکستان برای اکمال نیروهایشان در افغانستان استفاده میکنند. پاکستان تصور میکند که اگر راه زمینی و حریم هواییاش را به رخ ناتو ببندد و برخی از معلومات استخباراتی را با واشنگتن شریک نسازد، ناتو و امریکا با مشکل غیرقابل حل مواجه میشوند.
اما به نظر نمیرسد که این محاسبه دقیق باشد، امریکایی که در سطح رییسجمهور به پاکستان هشدار میدهد و سیاست مداراجویی را کنار مینهد، حتماً فکر مقابله با ریسکهای این سیاست را نیز کرده است. اگر تقابل به جایی برسد که پاکستان حریم فضایی و راه زمینی کشورش را به روی ناتو ببندد، امریکا گزینههای دیگر هم دارد. تقابل روسیه و امریکا ایدیولوژیک نیست. روسها اعلام کردهاند که در صورت نرم شدن تحریمهای امریکا، حاضر به همکاری با واشنگتن در افغانستان هستند. این موضوع را ضمیر کابلوف یکی از مجریان سیاست کرملین در مورد افغانستان گفته است. ایالات متحده حتا با ایران هم چانه زده است. پس از حملههای یازده سپتامبر، چندین بار ایران و امریکا روی تحویلدهی زندانیان القاعده با همدیگر چانه زدند و به نوشتهی برخی از روزنامهنگاران غربی، در مواردی همکاری هم کردند. بعید نیست که در صورت تقابل جدی میان امریکا و پاکستان، قدرتهای دیگر دست معامله به سوی امریکا دراز کنند.